Start › Alergia sezonowa › Trawy
Sezon pylenia
Alergia na trawy kiedy zaczyna się sezon
Trawy to najczęstsza przyczyna sezonowego kataru siennego w Polsce, a ich sezon jest długi i przewidywalny co do dekady. Poniżej terminy startu, szczytu i wygasania, powód, dla którego trawy ruszają dopiero po drzewach, oraz granica, za którą objawy przestają być sprawą do rozwiązania na własną rękę.
Kiedy dokładnie ruszają trawy
W większości kraju pierwsze ziarna pyłku traw pojawiają się w powietrzu w drugiej połowie maja, a pełny sezon trwa od początku czerwca do połowy lipca. Ogon sezonu, z niskimi stężeniami i słabszymi objawami, ciągnie się zwykle do końca sierpnia, czasem z drugim, wyraźnie mniejszym wzniesieniem po odroście koszonych łąk.
Widełki regionalne wyglądają tak: na Dolnym Śląsku i w Małopolsce start wypada zwykle około 10 maja, w centrum kraju w okolicach 15 maja, a na Pomorzu, Warmii i Podlasiu bliżej ostatniej dekady maja. Różnica między najwcześniejszym a najpóźniejszym regionem dochodzi do trzech tygodni. Dokładne daty dla swojej okolicy sprawdzisz w kalendarzu pylenia dla Twojego regionu.
Trawy trwają dłużej niż jakikolwiek pyłek drzew. Brzoza zamyka się w miesiącu, trawy potrafią zająć całe lato.
Osobno trzeba wymienić żyto, bo jest trawą uprawną i pyli obficie, a jego sezon skupia się w wąskim oknie od końca maja do drugiej dekady czerwca. Mieszkańcy okolic rolniczych mają w tym czasie znacznie gorzej niż mieszkańcy centrów miast, a nagłe pogorszenie w pierwszych dniach czerwca u kogoś, kto do tej pory znosił sezon spokojnie, często ma właśnie to źródło.
Dlaczego trawy ruszają dopiero po drzewach
Drzewa pylą wcześnie, ponieważ kwitną na zapas zgromadzony w poprzednim sezonie, jeszcze przed rozwinięciem liści. Trawy muszą najpierw urosnąć, wytworzyć źdźbło i kłos, a to wymaga ciepłej gleby i długiego dnia, więc ich kwitnienie wypada o dwa miesiące później.
Konsekwencja jest dla alergika istotniejsza niż sama botanika. Pyłek drzew wysypuje się w krótkim, gwałtownym rzucie, a pyłek traw uwalnia się przez wiele tygodni z ogromnej liczby roślin rosnących wszędzie: na trawnikach, poboczach, nieużytkach i polach. Dlatego objawy w sezonie traw rzadko mają charakter ostrego napadu, częściej ciągną się jako tło, które męczy przez dwa miesiące.
Druga sprawa to wzajemne podobieństwo gatunków. Białka uczulające tymotki, kupkówki, życicy, wiechliny czy kostrzewy są do siebie na tyle zbliżone, że układ odpornościowy traktuje je niemal jednakowo. Osoba z potwierdzonym uczuleniem na jedną z tych traw reaguje w praktyce na całą grupę, i z tego samego powodu w diagnostyce zwykle wystarczy przebadać jeden gatunek reprezentatywny zamiast kilkunastu. Zasady przygotowania do takich badań opisujemy w osobnym tekście o testach alergicznych.
Pyłek traw nie ma rozbudowanych reakcji krzyżowych z owocami, w przeciwieństwie do pyłku brzozy, po którym część osób reaguje na surowe jabłko czy marchew. Zdarzają się natomiast objawy z jamy ustnej po pomidorze, melonie i arbuzie, ale dotyczy to mniejszości uczulonych. Sam mechanizm opisaliśmy przy objawach alergii na brzozę, gdzie jest wyraźnie częstszy.
Co ta data zmienia w postępowaniu
Znajomość daty startu pozwala zacząć leczenie przed pierwszymi objawami, a nie w reakcji na nie. Wytyczne ARIA opisują sezonowy nieżyt nosa jako chorobę zapalną leczoną przewlekle przez cały okres ekspozycji, więc sięganie po preparat wyłącznie w najgorsze dni daje słabszy efekt niż leczenie prowadzone równo.
Praktycznie oznacza to trzy rzeczy. Konsultację lepiej umówić na przełomie kwietnia i maja niż w połowie czerwca, gdy nos jest już rozregulowany. Leczenie prowadzi się przez cały sezon, a nie doraźnie w dni z wysokim stężeniem. Plan trzeba też dopasować do kalendarza: czerwiec w Polsce to matury, egzaminy ósmoklasisty, sesja i szczyt sezonu ślubnego, więc akurat wtedy najbardziej przeszkadza senność, zatkany nos i niewyspanie.
Sam wybór preparatu zależy od tego, które objawy dominują, i należy do lekarza. Dla orientacji: doustne leki przeciwhistaminowe drugiej generacji, czyli cetyryzyna, lewocetyryzyna, loratadyna, desloratadyna, bilastyna i feksofenadyna, figurują w Rejestrze Produktów Leczniczych w obu kategoriach naraz, więc jedne opakowania kupisz bez recepty, a inne wymagają recepty. Rupatadyna i montelukast występują w rejestrze wyłącznie w kategorii Rp. Wśród aerozoli do nosa mometazon ma zarówno preparaty bez recepty, jak i wydawane z przepisu lekarza, natomiast flutykazon niemal w całości wymaga recepty. Zestawienie z podziałem na substancje znajdziesz w tekście o recepcie na leki antyhistaminowe online.
Kategorie dostępności podajemy za Rejestrem Produktów Leczniczych prowadzonym przez URPL. Nie podajemy dawek ani schematów przyjmowania, ponieważ zależą one od wieku, chorób współistniejących i pozostałych leków.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Do lekarza zgłoś się wtedy, gdy objawy wybijają Cię ze snu, nie ustępują mimo leczenia albo schodzą niżej, do oskrzeli. Świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej i suchy kaszel nasilający się nocą wychodzą poza obraz kataru siennego i wymagają oceny.
Zadzwoń pod numer 112, nie czekając na konsultację, gdy pojawia się:
- duszność narastająca mimo odpoczynku albo mowa przerywana na pojedyncze słowa,
- sinienie warg lub opuszek palców,
- obrzęk warg, języka i gardła, chrypka albo trudność z przełykaniem,
- uogólniona pokrzywka z zawrotami głowy, zasłabnięciem lub wymiotami,
- u dziecka przyspieszony oddech, zaciąganie przestrzeni między żebrami, senność albo niechęć do picia.
Jeżeli masz przepisaną ampułkostrzykawkę z adrenaliną, podaje się ją bezzwłocznie, jeszcze przed telefonem po pomoc.
Poza stanami nagłymi jest szeroki obszar sytuacji, które wymagają wizyty w ciągu kilku dni. Należą do niego objawy oskrzelowe pojawiające się pierwszy raz w życiu, duszność wysiłkowa w czerwcu u osoby, która wcześniej biegała bez problemu, oraz sytuacja, w której dotychczasowe leczenie przestało działać w połowie sezonu. Sezonowa astma wywołana pyłkiem traw jest zjawiskiem opisanym i częstym, a jej rozpoznanie opiera się na spirometrii, którą wykonuje się na miejscu. Więcej o tym progu piszemy przy astmie oskrzelowej.
Osobno zapytaj lekarza, gdy objawy dotyczą przede wszystkim oczu. Silny świąd, obrzęk powiek i światłowstręt utrudniające czytanie albo prowadzenie auta wymagają innego podejścia niż sam katar, a część preparatów okulistycznych wydawana jest wyłącznie z przepisu lekarza. Rozpisaliśmy to przy swędzeniu oczu w alergii.
Co możesz zrobić teraz
Największy zysk daje ograniczenie dawki pyłku, która trafia do domu i do łóżka, bo to tam spędzasz najwięcej godzin. Kilka nawyków obniża ekspozycję na tyle, że u części osób sezon przestaje wymagać eskalacji leczenia.
- Wietrz po deszczu i późnym wieczorem. W miastach stężenia pyłku traw są najwyższe rano i przed południem, a opad wypłukuje ziarna z powietrza na kilka do kilkunastu godzin.
- Nie susz prania na balkonie ani w ogrodzie. Pyłek osiada na tkaninach i wraca z pościelą prosto do łóżka.
- Myj włosy przed snem. Włosy zbierają pyłek przez cały dzień i oddają go na poduszkę, przez co ekspozycja trwa całą noc.
- Oddaj koszenie komuś innemu. Koszenie unosi w powietrze pyłek i fragmenty roślin. Jeśli musisz kosić sam, wybierz porę po deszczu i załóż okulary przeciwsłoneczne oraz maseczkę.
- W aucie włącz obieg zamknięty. Nawiew z zewnątrz przy otwartym oknie robi z kabiny najgorsze miejsce w ciągu dnia, a kichanie za kierownicą przy prędkości sto kilometrów na godzinę oznacza kilkadziesiąt metrów przejechanych z zamkniętymi oczami.
- Zapisuj, kiedy jest gorzej. Notatka z datami i nasileniem objawów z jednego sezonu jest dla lekarza wartościowsza niż opis z pamięci i skraca drogę do rozpoznania.
Jeśli te działania nie wystarczają, a sezon trwa dopiero od dwóch tygodni, to sygnał do konsultacji, a nie do przeczekania kolejnych sześciu tygodni. Osobno rozważ pytanie o odczulanie: immunoterapia alergenowa jest jedyną metodą zmieniającą przebieg choroby, wymaga jednak kwalifikacji przez alergologa po testach i trwa kilka lat, więc decyzję podejmuje się poza sezonem.
Zanim sezon się rozkręci
Nie wiesz, czy Twoje objawy wymagają recepty?
Opisz je w wywiadzie medycznym. Lekarz oceni, czy wystarczy preparat dostępny bez recepty, czy potrzebna jest e-recepta, a przy objawach wymagających badania bezpośredniego wskaże dalsze kroki.
Konsultacja lekarska 59 zł. Zwrot opłaty przy odmowie z przyczyn medycznych. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a nie zostanie ona dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie podlega zwrotowi.Pytania o sezon traw
Od kiedy do kiedy pylą trawy w Polsce?
Pierwsze ziarna pojawiają się w drugiej połowie maja, pełny sezon trwa od początku czerwca do połowy lipca, a niskie stężenia utrzymują się zwykle do końca sierpnia. Na Dolnym Śląsku i w Małopolsce start wypada około 10 maja, w centrum kraju w okolicach 15 maja, a na Pomorzu i w Polsce północno-wschodniej bliżej ostatniej dekady maja.
Dlaczego objawy wróciły w sierpniu, skoro szczyt był w czerwcu?
Sezon traw ma długi ogon, a po skoszeniu łąk rośliny odrastają i część z nich kwitnie ponownie, dając niewielkie drugie wzniesienie. W sierpniu dochodzą też inne alergeny: bylica, komosa, pokrzywa oraz zarodniki pleśni z rodzajów Alternaria i Cladosporium, które w tym miesiącu mają najwyższe stężenia. Nawroty w sierpniu nie muszą więc wynikać z traw i to jeden z powodów, dla których uczulenie lepiej potwierdzić badaniem.
Jak odróżnić alergię na trawy od zwykłego przeziębienia?
Alergia daje wodnisty i przezroczysty katar, napadowe kichanie oraz świąd nosa, oczu i podniebienia, a przebiega bez gorączki i bólu mięśni. Objawy trzymają się kalendarza i pogody: nasilają się w suche, wietrzne dni, słabną po deszczu i wracają co roku w tych samych tygodniach. Przeziębienie mija zwykle w tydzień, a wydzielina po kilku dniach gęstnieje i zmienia barwę.
Czy na alergię na trawy potrzebna jest recepta?
To zależy od preparatu, a nie od samej choroby. Cetyryzyna, lewocetyryzyna, loratadyna, desloratadyna, bilastyna i feksofenadyna figurują w rejestrze URPL zarówno jako preparaty bez recepty, jak i w kategorii Rp, przy czym opakowania na dłuższe stosowanie zwykle wymagają recepty. Rupatadyna i montelukast występują wyłącznie w kategorii Rp. Aerozole do nosa z mometazonem mają preparaty w obu kategoriach, a flutykazon niemal w całości wymaga recepty.
Czy koszenie trawnika naprawdę pogarsza objawy?
Tak, i to podwójnie. Kosiarka unosi w powietrze zarówno pyłek, jak i drobne fragmenty roślin oraz zarodniki pleśni z wilgotnej ściółki, a osoba kosząca oddycha tym z odległości kilkudziesięciu centymetrów. Jeżeli nie da się przekazać tego zadania komuś innemu, lepiej kosić po deszczu, w okularach i maseczce, a po powrocie zmienić ubranie i umyć włosy.
Czy w sezonie traw można uprawiać sport na zewnątrz?
Zwykle tak, pod warunkiem że objawy są kontrolowane i nie schodzą do oskrzeli. Wysiłek zwiększa objętość wdychanego powietrza kilkukrotnie, więc dawka pyłku rośnie proporcjonalnie, dlatego lepiej wybierać godziny wieczorne i dni po opadach niż suche przedpołudnia. Jeżeli podczas biegania pojawia się świszczący oddech, kaszel albo duszność, przerwij trening i skonsultuj to z lekarzem, ponieważ może chodzić o skurcz oskrzeli wywołany wysiłkiem.
Powiązane tematy
Sezon traw rzadko występuje w oderwaniu od reszty. Poniższe teksty rozwijają wątki, które przy trawach pojawiają się najczęściej.
Całość zagadnienia, razem z alergią całoroczną i objawami wymagającymi pilnej pomocy, opisaliśmy na stronie głównej o alergii i astmie.
Autor, recenzja medyczna i źródła
- European Academy of Allergy and Clinical Immunology: dokumenty ARIA o alergicznym nieżycie nosa i jego wpływie na astmę
- Global Initiative for Asthma (GINA): raport o postępowaniu w astmie i jej zapobieganiu
- Ośrodek Badania Alergenów Środowiskowych: komunikaty o stężeniu pyłku traw w Polsce
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i postacie preparatów
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie podajemy dawek ani schematów leczenia. O rozpoznaniu, rozpoczęciu i zmianie leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny pacjenta. W stanie nagłego zagrożenia życia, w tym w reakcji anafilaktycznej i w ciężkim napadzie duszności, zadzwoń pod numer 112.