Oczy
Swędzenie oczu przy alergii co stosować
Świąd obejmujący oba oczy, bez ropnej wydzieliny i bez sklejonych rzęs po nocy, to najbardziej typowy obraz alergicznego zapalenia spojówek. Postępowanie zaczyna się od chłodnego okładu i przepłukania oka, a dopiero potem sięga po krople o działaniu przeciwalergicznym.
Konsultacja lekarska 59 zł. Płacisz za pracę lekarza, a o wystawieniu e-recepty decyduje on po ocenie wywiadu.
Co stosować przy swędzeniu oczu
Doraźnie pomagają chłodne okłady i sztuczne łzy, które rozcieńczają i wypłukują alergen z powierzchni oka. Z preparatów aptecznych bez recepty dostępne są krople z kromoglikanem sodu oraz większość kropli z azelastyną, natomiast część preparatów z olopatadyną i ketotifenem, a także emedastyna, epinastyna i preparaty złożone z antazoliną figurują w rejestrze URPL jako wydawane z przepisu lekarza.
Kolejność ma znaczenie, bo dwie grupy działają w innym tempie. Kromoglikan sodu zapobiega uwalnianiu mediatorów z komórek tucznych i potrzebuje regularnego stosowania przez kilka dni, żeby pokazać efekt, dlatego sprawdza się jako osłona na cały sezon pylenia. Preparaty blokujące receptor histaminowy działają szybciej i lepiej gaszą świąd, który już się pojawił. Doustny lek przeciwhistaminowy również zmniejsza świąd oczu, choć u części osób nasila uczucie suchości.
Kategorie dostępności podajemy za Rejestrem Produktów Leczniczych prowadzonym przez URPL i dotyczą one konkretnych produktów, nie samych nazw substancji. Dawek nie podajemy, ponieważ ustala je lekarz.
Dlaczego tak się dzieje
Spojówka jest cienką, mocno ukrwioną błoną wystawioną bezpośrednio na powietrze, a pod jej powierzchnią leży gęsta sieć komórek tucznych, które po kontakcie z alergenem uwalniają histaminę drażniącą zakończenia nerwowe.
Pyłek roślin, alergen roztoczy albo białka naskórka zwierzęcia osadzają się w filmie łzowym i utrzymują się tam, dopóki nie zostaną wypłukane. Histamina rozszerza naczynia, stąd zaczerwienienie, zwiększa przepuszczalność ścian naczyń, stąd obrzęk powiek i uczucie ciężkich oczu, oraz pobudza włókna czuciowe, co mózg odbiera jako świąd. Łzawienie jest odruchową próbą usunięcia bodźca.
Tarcie oczu tworzy błędne koło. Mechaniczny ucisk sam pobudza komórki tuczne do wyrzutu kolejnej porcji histaminy, więc kilkanaście sekund ulgi kosztuje godzinę silniejszego świądu, obrzęku powiek i zaczerwienienia. U osób noszących soczewki kontaktowe dochodzi ryzyko uszkodzenia nabłonka rogówki.
Objawy oczne rzadko chodzą same. Najczęściej towarzyszą im dolegliwości z nosa, ponieważ ten sam alergen osadza się na obu błonach śluzowych, a przewód nosowo-łzowy łączy je anatomicznie. Kiedy dolegliwości wracają co roku w tych samych tygodniach, tropem są terminy zebrane w kalendarzu pylenia roślin. Objawy przez okrągły rok, najsilniejsze rano, prowadzą raczej do wniosków opisanych przy alergii na roztocza.
Co to zmienia w postępowaniu
Skoro alergen leży na powierzchni oka, a tarcie nasila reakcję, największą różnicę robią czynności mechaniczne: wypłukanie oka, chłodzenie i zdjęcie soczewek, a dopiero po nich preparat z apteki.
Druga konsekwencja dotyczy wyboru preparatu. Krople obkurczające naczynia z tetryzoliną są dostępne bez recepty i szybko usuwają zaczerwienienie, natomiast nie działają na przyczynę świądu, a stosowane dłużej dają efekt odbicia, czyli nawrót przekrwienia po odstawieniu. Przy alergii pełnią rolę kosmetyczną, nie leczniczą.
Trzecia rzecz to konserwanty. Preparaty w wielodawkowych buteleczkach zawierają substancje przedłużające trwałość, które przy częstym zakraplaniu potrafią same drażnić powierzchnię oka. Osoby stosujące krople wielokrotnie w ciągu dnia oraz noszące soczewki zwykle lepiej znoszą postać w pojemnikach jednorazowych albo w systemach bez konserwantów.
Czwarta zasada dotyczy sterydów. Krople oczne z glikokortykosteroidem wydawane są wyłącznie na receptę i włącza je okulista po obejrzeniu oka, ponieważ przy niewykrytym zakażeniu wirusowym rogówki mogą znacznie pogorszyć jego przebieg, a przy dłuższym stosowaniu podnoszą ciśnienie wewnątrzgałkowe.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Ból gałki ocznej, pogorszenie ostrości wzroku i światłowstręt wykraczają poza obraz alergii i wymagają pilnej oceny okulistycznej, a nie kolejnych kropli z apteki.
Nie zwlekaj z wizytą, gdy pojawia się:
- ból oka, uczucie ciała obcego po urazie albo nagłe pogorszenie widzenia,
- silny światłowstręt i niemożność otwarcia oka,
- jednostronne zaczerwienienie z gęstą, ropną wydzieliną,
- obrzęk powieki szerzący się na policzek lub okolicę oczodołu, zwłaszcza z gorączką,
- objawy u osoby noszącej soczewki kontaktowe, u której pojawia się ból lub zamglone widzenie,
- brak poprawy po kilku dniach właściwego postępowania albo nasilanie się dolegliwości.
Przy duszności, obrzęku warg i języka albo zawrotach głowy towarzyszących objawom ocznym dzwoni się pod numer 112, ponieważ obraz odpowiada reakcji ogólnoustrojowej. Dotyczy to też objawów po użądleniu, opisanych przy alergii na jad osy.
Osobnej uwagi wymagają dzieci. Uporczywy świąd z obfitą, gęstą wydzieliną i uczuciem ciała obcego, nasilony wiosną, bywa objawem cięższej postaci alergicznego zapalenia oczu, którą prowadzi okulista. Postępowanie u najmłodszych rozwijamy w tekście o tym, co podać dziecku przy alergii.
Co możesz zrobić teraz
Zacznij od zdjęcia soczewek, przepłukania oczu i chłodnego okładu, a dopiero potem rozważ preparat apteczny dobrany do tego, czy potrzebujesz osłony na cały sezon, czy ulgi w danej chwili.
- Chłodny okład na zamknięte powieki przez kilka minut. Zimno obkurcza naczynia i tłumi świąd bez żadnego leku.
- Sztuczne łzy bez konserwantów, żeby rozcieńczyć i spłukać alergen z powierzchni oka.
- Zdjęcie soczewek kontaktowych na czas nasilenia objawów i powrót do okularów.
- Umycie twarzy i włosów po powrocie do domu w sezonie pylenia, zmiana ubrania przed wejściem do sypialni.
- Zamknięte okna w samochodzie i wietrzenie mieszkania po deszczu, kiedy stężenie pyłku spada.
- Zero tarcia oczu. Zamiast tego chłodny okład albo przepłukanie, bo tarcie uwalnia kolejną porcję histaminy.
Jeżeli objawy wracają co sezon, plan warto ustawić wcześniej, zanim pylenie się rozkręci. Preparat o działaniu profilaktycznym zaczyna się stosować przed spodziewanym szczytem, a nie w dniu, w którym oczy są już czerwone. Przy silnym świądzie towarzyszącym katarowi lekarz często łączy leczenie miejscowe z doustnym, a przy wyborze leku doustnego bierze pod uwagę senność i prowadzenie pojazdów, co rozwijamy przy lekach antyhistaminowych a prowadzeniu auta. Gdy do świądu oczu dołączają bąble na skórze, obraz opisuje osobny tekst o leczeniu pokrzywki.
Pytania, które dostajemy najczęściej
Czy swędzenie obu oczu przy alergii to coś normalnego?
Tak, świąd obejmujący oba oczy razem z łzawieniem i zaczerwienieniem to typowy obraz alergicznego zapalenia spojówek i najczęściej towarzyszy objawom z nosa. Niepokój powinno budzić dopiero zajęcie jednego oka, ból gałki ocznej, światłowstręt albo pogorszenie widzenia, bo te objawy wychodzą poza alergię.
Jak długo utrzymuje się świąd oczu?
Przy uczuleniu na pyłki objawy trwają tyle, ile sezon pylenia danej rośliny, czyli zwykle od kilku do kilkunastu tygodni, i nasilają się w dni suche oraz wietrzne. Przy uczuleniu na roztocza kurzu domowego albo na zwierzę dolegliwości utrzymują się przez cały rok. Po jednorazowym kontakcie z alergenem świąd zwykle ustępuje w ciągu kilku godzin od usunięcia bodźca.
Kiedy swędzenie oczu jest sygnałem, żeby iść do lekarza?
Gdy pojawia się ból oka, nagłe pogorszenie ostrości wzroku, silny światłowstręt, jednostronne zaczerwienienie z ropną wydzieliną albo obrzęk powieki szerzący się na policzek z gorączką. Pilnej oceny wymagają także objawy u osoby noszącej soczewki kontaktowe oraz brak poprawy po kilku dniach właściwego postępowania. Przy duszności i obrzęku warg lub języka dzwoni się pod numer 112.
Czy krople na alergiczne swędzenie oczu wymagają recepty?
Zależy od preparatu. Krople z kromoglikanem sodu oraz większość kropli z azelastyną figurują w rejestrze URPL jako produkty wydawane bez recepty. Preparaty z emedastyną, epinastyną, złożone z antazoliną oraz część produktów z olopatadyną i ketotifenem wymagają recepty, przy czym w obu tych grupach są też pojedyncze produkty dostępne bez niej. Krople z glikokortykosteroidem są wyłącznie na receptę i włącza je okulista.
Co mogę zrobić już dziś, zanim skonsultuję objawy?
Zdjąć soczewki kontaktowe, przepłukać oczy sztucznymi łzami i przyłożyć chłodny okład na zamknięte powieki. Po powrocie do domu umyć twarz i włosy, zmienić ubranie przed wejściem do sypialni oraz ograniczyć wietrzenie w godzinach najwyższego stężenia pyłku. Najważniejsze jest powstrzymanie się od tarcia oczu, ponieważ każde potarcie uwalnia kolejną porcję histaminy i wydłuża objawy.
Powiązane tematy
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności kropli ocznych i preparatów donosowych
- European Academy of Allergy and Clinical Immunology: dokumenty o alergicznym zapaleniu spojówek i nieżycie nosa
- European Medicines Agency: charakterystyki produktów leczniczych stosowanych miejscowo do oczu
- Ośrodek Badania Alergenów Środowiskowych: komunikaty o stężeniu pyłku roślin w Polsce
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani badania okulistycznego. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny pacjenta. W stanie nagłego zagrożenia życia, w tym w reakcji anafilaktycznej, zadzwoń pod numer 112.