Diagnostyka
Testy alergiczne jak się przygotować
Najczęstszy powód nieudanego badania jest banalny: pacjent wziął tabletkę na alergię, bo akurat go swędziało. Skóra przestaje wtedy reagować i cała seria nakłuć nie pokazuje niczego, choć uczulenie istnieje.
Jak przygotować się do testów alergicznych
Przed testami skórnymi odstawia się leki przeciwhistaminowe, zwykle na pięć do siedmiu dni, według terminu podanego przez lekarza kierującego. Leczenia astmy się nie przerywa. Przed oznaczeniem swoistych IgE z krwi żadne odstawienie nie jest potrzebne.
Dwa rodzaje badań odpowiadają na to samo pytanie w inny sposób. Test skórny punktowy sprawdza, czy skóra zareaguje bąblem na kroplę wyciągu alergenowego, więc wymaga sprawnej reakcji komórek tucznych. Oznaczenie swoistych IgE mierzy przeciwciała krążące we krwi, więc leki blokujące receptor histaminowy niczego w nim nie zmieniają.
Stąd bierze się praktyczna konsekwencja: jeżeli nie możesz przerwać leczenia przeciwhistaminowego, badanie z krwi pozostaje otwarte. Odwrotnie już nie działa, bo testu skórnego wykonanego pod osłoną leku nie da się zinterpretować. W obu przypadkach wynik czyta się razem z opisem objawów, ponieważ samo uczulenie wykryte w badaniu nie przesądza jeszcze, że to ono odpowiada za dolegliwości.
Dlaczego jedna tabletka potrafi zepsuć całe badanie
Test skórny mierzy reakcję zależną od histaminy uwolnionej z komórek tucznych. Lek przeciwhistaminowy blokuje receptor, na który histamina działa, więc bąbel nie powstaje mimo prawidłowego przebiegu całej reakcji pod spodem.
W praktyce widać to po kontroli dodatniej. Obok właściwych alergenów nanosi się kroplę roztworu histaminy oraz kroplę samego rozcieńczalnika. Jeżeli histamina nie wywoła odczynu, badanie jest nieważne niezależnie od reszty wyników, bo skóra pozostaje zablokowana. Ten mechanizm chroni pacjenta przed fałszywym rozpoznaniem, natomiast oznacza także stracony dzień i konieczność wyznaczenia nowego terminu.
Wynik ujemny u osoby na leku przeciwhistaminowym nie znaczy, że nie ma uczulenia. Znaczy tyle, że badanie nie odpowiedziało na pytanie.
Nie każdy lek wpływa na skórę w ten sam sposób. Preparaty doustne obu generacji blokują odczyn najsilniej, a wśród nich hydroksyzyna, wydawana w Polsce wyłącznie z przepisu lekarza, działa szczególnie długo. Podobny efekt dają niektóre leki przeciwdepresyjne o silnym komponencie przeciwhistaminowym, o czym pacjenci zwykle nie wiedzą, oraz krople do oczu i aerozole do nosa z azelastyną, jeśli stosuje się je regularnie. Różnice między pokoleniami leków przeciwhistaminowych opisaliśmy w tekście o pierwszej i drugiej generacji.
Osobna sprawa to leki, których się nie odstawia. Sterydów wziewnych stosowanych w astmie nie przerywa się przed badaniem alergologicznym, ponieważ przerwa grozi zaostrzeniem, a wpływ na test skórny na przedramieniu jest znikomy. Kwestię kontynuacji leczenia wziewnego rozpisaliśmy przy przedłużeniu recepty na sterydy wziewne. Odstawia się natomiast maści ze sterydem nakładane na skórę w miejscu wykonania testu.
Co to zmienia w planowaniu terminu
Termin ustala się tak, żeby przerwa w leczeniu przeciwhistaminowym wypadła poza szczytem objawów. Badanie w środku pylenia oznacza kilka dni bez leku dokładnie wtedy, gdy jest najbardziej potrzebny.
Dlatego diagnostykę alergii wziewnej najwygodniej zaplanować poza sezonem, jesienią albo zimą, gdy odstawienie leku kosztuje najmniej. Ma to też drugi sens: kwalifikacja do odczulania kończy się rozpoczęciem leczenia przed kolejnym sezonem, a nie w jego trakcie. Który miesiąc jest w Twoim przypadku najspokojniejszy, sprawdzisz w kalendarzu pylenia roślin, a powiązanie objawów z konkretnym taksonem opisaliśmy w dziale o alergii sezonowej.
Druga konsekwencja dotyczy stanu skóry i przebiegu choroby w dniu badania. Testów nie wykonuje się na skórze zmienionej zapalnie w miejscu nakłuć, przy zaostrzeniu astmy, przy gorączce ani bezpośrednio po przebytej reakcji anafilaktycznej, ponieważ wynik bywa wtedy fałszywie ujemny. Po ciężkiej reakcji po użądleniu owada odczekuje się kilka tygodni, co opisaliśmy przy alergii na jad osy.
Kwalifikacja
Lekarz zbiera wywiad i decyduje, czy potrzebne są testy skórne, oznaczenie z krwi, czy jedno i drugie. Bez wywiadu wynik nie ma jak zostać zinterpretowany.
Przerwa w lekach
Dostajesz listę preparatów do odstawienia i termin, od kiedy. Leczenia przewlekłego astmy i chorób psychicznych nie przerywa się bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym.
Badanie
Krople alergenów na przedramieniu, płytkie nakłucia lancetem, odczyt po kilkunastu minutach. Całość zajmuje mniej niż godzinę razem z obserwacją.
Omówienie wyniku
Lekarz zestawia odczyny z objawami i sezonowością dolegliwości. Dopiero to zestawienie prowadzi do rozpoznania i do decyzji o dalszym leczeniu.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Przed badaniem zawsze, żeby ustalić zakres testów i listę leków do odstawienia. Pilnie wtedy, gdy w okresie przerwy w leczeniu objawy wymkną się spod kontroli albo gdy po samym badaniu pojawią się objawy poza miejscem nakłuć.
Zadzwoń pod numer 112, gdy w trakcie badania lub po nim pojawia się:
- duszność, świszczący oddech albo ucisk w klatce piersiowej,
- obrzęk warg, języka lub gardła oraz chrypka,
- pokrzywka w miejscach odległych od przedramienia,
- zawroty głowy, bladość, zimny pot albo zasłabnięcie.
Reakcje ogólnoustrojowe po testach punktowych zdarzają się rzadko, natomiast właśnie dlatego badanie wykonuje się w placówce z zapleczem do udzielenia pomocy, a pacjent zostaje na obserwacji po odczycie.
Poza tym progiem jest zwykła sytuacja kliniczna: przerwa w leczeniu przeciwhistaminowym bywa trudna do zniesienia w sezonie i czasem kończy się rezygnacją z badania w ostatniej chwili. Lepiej omówić to z lekarzem przed wyznaczeniem terminu, ponieważ alternatywą pozostaje oznaczenie swoistych IgE z krwi, które nie wymaga odstawiania niczego. Kiedy objawy przestają reagować na dotychczasowe leczenie, przyczyną bywa też coś innego niż alergia, co rozpisaliśmy w tekście o objawach i leczeniu alergii.
Objawy z dolnych dróg oddechowych mają własny tor. Kaszel nocny, duszność wysiłkowa i świszczący oddech wymagają oceny w kierunku astmy oskrzelowej, a rozpoznanie opiera się na spirometrii, nie na testach alergicznych. Testy pokazują, na co jesteś uczulony, natomiast nie mówią, czy masz astmę.
Co możesz zrobić teraz
Przygotuj dwie rzeczy przed pierwszą rozmową o badaniu: pełną listę przyjmowanych leków oraz opis tego, kiedy i gdzie objawy się nasilają. Na tej podstawie lekarz ustali zakres testów.
- Spisz wszystkie leki, także krople do oczu, aerozole do nosa, preparaty bez recepty i suplementy. Część z nich blokuje odczyn skórny, choć pacjent nie kojarzy ich z alergią.
- Zanotuj, w których miesiącach objawy wracają i czy zmieniają się po wyjeździe, po sprzątaniu albo po kontakcie ze zwierzęciem. Ten opis jest ważniejszy dla wyniku niż liczba przebadanych alergenów.
- Ustal z lekarzem kierującym dokładny termin odstawienia każdego preparatu. Nie przerywaj samodzielnie leczenia psychiatrycznego ani leczenia astmy.
- W dniu badania nie nakładaj balsamów ani kremów na przedramiona i ubierz coś z rękawem łatwym do podwinięcia.
- Zjedz posiłek przed wyjściem z domu. Badania nie wykonuje się na czczo, a wielogodzinna przerwa bez jedzenia zwiększa ryzyko zasłabnięcia.
- Zaplanuj powrót bez pośpiechu. Świąd w miejscach dodatnich utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odczycie.
- Nie zamawiaj na własną rękę oznaczeń przeciwciał IgG przeciw pokarmom. Dokumenty europejskich towarzystw alergologicznych odradzają ich stosowanie w rozpoznawaniu alergii, ponieważ dodatni wynik świadczy o kontakcie z pokarmem, a nie o uczuleniu.
Jeżeli badanie ma prowadzić do kwalifikacji do immunoterapii, przydaje się wcześniejsza wiedza o tym, jak taki proces wygląda i ile trwa. Opisaliśmy to przy przebiegu odczulania. Przebieg samej konsultacji online rozpisaliśmy na stronie jak to działa.
Zanim umówisz badanie
Skonsultuj objawy z lekarzem
Lekarz oceni, czy testy są potrzebne, jaki zakres alergenów ma sens w Twoim przypadku i co zrobić z leczeniem objawowym na czas przerwy przed badaniem.
Konsultacja lekarska 59 zł. Zwrot opłaty przy odmowie z przyczyn medycznych.Pytania, które dostajemy najczęściej
Czy przed testami alergicznymi trzeba odstawić leki na alergię?
Przed testami skórnymi tak, ponieważ leki przeciwhistaminowe blokują reakcję skóry i wynik wychodzi ujemny mimo istniejącego uczulenia. Dotyczy to preparatów doustnych obu generacji, a także niektórych kropli do oczu i aerozoli do nosa z lekiem przeciwhistaminowym. Przed oznaczeniem swoistych IgE z krwi żadnego odstawienia nie potrzeba, bo badanie mierzy przeciwciała w surowicy, a nie odpowiedź skóry.
Ile dni wcześniej odstawia się leki przeciwhistaminowe?
Najczęściej od pięciu do siedmiu dni przed badaniem, natomiast dokładny termin podaje lekarz kierujący, ponieważ preparaty różnią się czasem utrzymywania efektu. Przy niektórych lekach o długim działaniu oraz przy lekach przeciwdepresyjnych o silnym komponencie przeciwhistaminowym przerwa bywa dłuższa i wymaga uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Nigdy nie przerywaj samodzielnie leczenia psychiatrycznego przed badaniem alergologicznym.
Czy trzeba przerwać inhalator albo aerozol do nosa ze sterydem?
Leczenia wziewnego astmy się nie przerywa, a sterydy donosowe zwykle nie wpływają istotnie na wynik testów skórnych wykonywanych na przedramieniu. Przerwanie leczenia przeciwzapalnego przed badaniem grozi zaostrzeniem, które i tak zmusiłoby do przełożenia terminu. Odstawia się natomiast maści i kremy ze sterydem nakładane na skórę w miejscu, w którym ma być wykonany test.
Od jakiego wieku można robić testy skórne u dziecka?
Dolnej granicy wieku nie ma, a testy punktowe wykonuje się także u niemowląt, jeżeli wynik zmieni postępowanie. U małych dzieci odczyn bywa słabszy, dlatego wynik zawsze czyta się razem z wywiadem, a nie w oderwaniu od objawów. O tym, czy badanie ma sens w danym momencie, decyduje lekarz kwalifikujący, biorąc pod uwagę wiek, przebieg objawów i stan skóry.
Co zrobić, gdy nie mogę odstawić leków przed testami skórnymi?
Wtedy wykonuje się oznaczenie swoistych przeciwciał IgE z próbki krwi, ponieważ przyjmowane leki nie zmieniają jego wyniku. Ta sama droga bywa wybierana przy rozległych zmianach skórnych, przy nasilonym dermografizmie oraz w ciąży, gdy odracza się testy skórne. Wynik oznaczenia z krwi również wymaga zestawienia z objawami, ponieważ sama obecność przeciwciał nie przesądza jeszcze o uczuleniu.
Czy testy skórne bolą i czy wiążą się z ryzykiem?
Nakłucia lancetem są płytkie i większość osób opisuje je jako lekkie ukłucia, natomiast w miejscach dodatnich pojawia się świąd utrzymujący się kilkadziesiąt minut. Reakcje ogólnoustrojowe zdarzają się rzadko i właśnie z ich powodu badanie wykonuje się w placówce przygotowanej do udzielenia pomocy, a pacjent zostaje na obserwacji po odczycie. Nie wychodź z gabinetu bezpośrednio po zakończeniu badania.
Powiązane tematy
Autor, recenzja medyczna i źródła
- European Academy of Allergy and Clinical Immunology: dokumenty o testach skórnych i diagnostyce molekularnej
- ARIA: zalecenia dotyczące alergicznego nieżytu nosa i jego diagnostyki
- Global Initiative for Asthma (GINA): raport o postępowaniu w astmie i jej zapobieganiu
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i postacie preparatów
- pacjent.gov.pl: informacje o badaniach i Internetowym Koncie Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie podajemy dawek ani schematów przyjmowania leków, a terminy odstawienia poszczególnych preparatów przed badaniem ustala lekarz kierujący. Leczenia przewlekłego nie przerywa się samodzielnie. W stanie nagłego zagrożenia życia, w tym w reakcji anafilaktycznej, zadzwoń pod numer 112.