Astma wysiłkowa objawy

Krótka odpowiedź: jak wygląda astma wysiłkowa

Fachowa nazwa tego zjawiska to skurcz oskrzeli wywołany wysiłkiem. Nazwa potoczna sugeruje osobną chorobę, a chodzi o reakcję dróg oddechowych, która u jednych osób jest jedyną manifestacją astmy, u innych sygnałem, że astma rozpoznana wcześniej przestała być dobrze kontrolowana. Zdarza się też u ludzi, u których astmy nigdy nie stwierdzono, zwłaszcza u biegaczy i sportowców dyscyplin zimowych.

• Kaszel po wysiłku. Suchy, napadowy, przychodzi falami przez kilkanaście minut po treningu. Bywa jedynym objawem u nastolatków.
• Świszczący oddech przy wydechu. Słychać go wyraźniej, gdy chory siedzi spokojnie po treningu, a nie w trakcie biegu.
• Ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej. Opisywane jako obręcz albo jako oddychanie przez słomkę.
• Duszność nieproporcjonalna do obciążenia. Pojawia się przy tempie, które wcześniej nie sprawiało kłopotu, i nie mija od razu po zwolnieniu.
• Nadmierne zmęczenie i unikanie ruchu. U dzieci widać to jako niechęć do biegania w grupie, skargi na ból brzucha albo prośby o zwolnienie z zajęć.

Ważny szczegół dotyczy pory. Jeżeli duszność narasta wraz z obciążeniem i znika w ciągu minuty po zatrzymaniu, obraz przemawia raczej za granicą wydolności. Jeżeli oddech dopiero po treningu robi się gorszy, a kaszel przychodzi w drodze pod prysznic, wzór pasuje do skurczu oskrzeli. Ta różnica w czasie ma większą wartość rozpoznawczą niż samo nasilenie objawu.

Dlaczego wysiłek wyzwala skurcz oskrzeli

Odwodniona warstwa śluzu zmienia stężenie soli tuż przy komórkach dróg oddechowych. U osób z nadreaktywnością oskrzeli ten bodziec wystarcza, by komórki tuczne i eozynofile uwolniły histaminę, leukotrieny i prostaglandyny. Mięśnie gładkie kurczą się, śluzówka puchnie, światło oskrzela zwęża się i wydech przestaje być swobodny. Po wysiłku wentylacja spada, śluzówka odzyskuje wodę, a skurcz mija sam.

Nasilenie zależy od warunków bardziej niż od samej dyscypliny. Zimne i suche powietrze pogłębia utratę ciepła, dlatego bieg w mroźny poranek albo trening na lodowisku wywołuje objawy u osób, które latem nie mają żadnych. Podobnie działa wysiłek ciągły o dużej intensywności, gdy nie ma przerw na odbudowę nawilżenia. Do tego dochodzą czynniki drażniące: chlor przy basenie krytym, spaliny wzdłuż ruchliwej ulicy, dym oraz pyłek roślin w szczycie sezonu, o czym piszemy przy alergii sezonowej.

Osobny czynnik to niedawna infekcja dróg oddechowych. Nadreaktywność oskrzeli utrzymuje się po niej tygodniami, więc pierwszy trening po przechorowaniu bywa gorszy niż zwykle, mimo że gorączka minęła dawno. Podobnie działa nieleczony katar: zatkany nos zmusza do oddychania ustami, a wtedy do oskrzeli trafia powietrze zimniejsze, suchsze i gorzej oczyszczone.

Co to zmienia w postępowaniu

Spirometria wykonana w spoczynku u osoby z izolowanym skurczem powysiłkowym bywa całkowicie prawidłowa i nie wyklucza problemu. Dlatego lekarz sięga po próbę rozkurczową albo po test prowokacyjny: wysiłkowy, z hiperwentylacją suchym powietrzem lub z użyciem mannitolu. Rozpoznanie opiera się na udokumentowanym spadku natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej po prowokacji, przyjmowany próg to co najmniej dziesięć procent w stosunku do wartości wyjściowej.

Co jeszcze daje duszność przy wysiłku

Nie każde zadyszanie się z kaszlem oznacza astmę. Poniższe zestawienie pokazuje stany, które w gabinecie rozważa się równolegle.

Zestawienie ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Rozpoznanie różnicowe należy do lekarza po zebraniu wywiadu i zbadaniu pacjenta.

Wnioski praktyczne są dwa. Po pierwsze, gdy skurcz powysiłkowy pojawia się u osoby z rozpoznaną astmą, zwykle świadczy o niedostatecznym leczeniu przeciwzapalnym, a nie o potrzebie częstszego sięgania po inhalator doraźny. Po drugie, leczenie objawu przed samym treningiem bez leczenia choroby przypomina wyciszanie czujnika dymu. Aktualne wytyczne GINA odchodzą od prowadzenia astmy wyłącznie lekiem rozszerzającym oskrzela właśnie z tego powodu.

Preparaty używane w tym obszarze wymagają recepty. Salbutamol figuruje w Rejestrze Produktów Leczniczych wyłącznie w kategorii Rp, we wszystkich postaciach, od aerozolu po roztwór do nebulizacji. Tak samo wygląda status budezonidu, formoterolu, beklometazonu, cyklezonidu i salmeterolu, a montelukast występuje w rejestrze tylko jako lek wydawany z przepisu lekarza. Doboru preparatu, mocy i schematu nie podajemy, ponieważ zależą od wieku, chorób współistniejących i pozostałych przyjmowanych leków. Kwestię ciągłości leczenia opisaliśmy przy przedłużeniu recepty na sterydy wziewne.

Co możesz zrobić teraz

• Prowadź dzienniczek przez dwa tygodnie. Notuj rodzaj wysiłku, temperaturę powietrza, minutę pojawienia się objawu i czas do jego ustąpienia. Wzór czasowy jest dla lekarza najcenniejszą częścią wywiadu.
• Rozgrzewaj się stopniowo. Kilkanaście minut wysiłku o zmiennej intensywności przed właściwym treningiem u wielu osób zmniejsza nasilenie skurczu.
• Zabezpiecz drogi oddechowe zimą. Komin albo chusta na ustach ogrzewa i nawilża powietrze, zanim dotrze do oskrzeli. Oddychanie przez nos działa podobnie.
• Zajmij się nosem. Zatkany nos wymusza oddychanie ustami, więc leczenie kataru bywa warunkiem poprawy tolerancji wysiłku. Leczenie kataru bywa więc pierwszym krokiem, zanim zmienisz cokolwiek w planie treningowym.
• Przesuwaj treningi poza szczyt pylenia. W sezonie stężenie pyłku bywa najwyższe rano i wczesnym popołudniem. Terminy dla poszczególnych taksonów znajdziesz w kalendarzu pylenia roślin.
• Nie trenuj forsownie w trakcie infekcji i wracaj do pełnych obciążeń stopniowo, bo nadreaktywność oskrzeli utrzymuje się po niej przez tygodnie.

Rezygnacja z ruchu zwykle pogarsza sytuację, bo obniża wydolność i zwiększa odczuwanie duszności przy tym samym obciążeniu. Realne możliwości przy dobrze prowadzonej chorobie opisaliśmy we wpisie o tym, co jest możliwe w sporcie przy astmie. Jeżeli poza wysiłkiem dokucza Ci też suchy kaszel nocny, sprawdź, jak wygląda kaszel alergiczny, bo bywa pierwszym objawem tej samej choroby.

Pytania, które dostajemy o astmę wysiłkową